Thứ Tư, 15 tháng 7, 2009

TPHCM: Đình Thông Tây Hội 330 tuổi đang chết dần

Báo cáo tổng kết 7 năm thực hiện luật Di sản văn hóa của Bộ VH-TT-DL tại kỳ họp Quốc hội vừa qua, TP.HCM có 18 trong số 55 di tích xếp hạng quốc gia bị xâm phạm. Thực tế, số lượng và mức độ bị xâm hại của các di tích tại TP.HCM "sống động" hơn nhiều những con số khô khan trên. Địa chỉ đầu tiên là đình Thông Tây Hội, ngôi đình cổ rộng 5.188m2 nay chỉ còn 1.500m2.

Ngôi đình cổ chết từ bên trong

Xây dựng vào năm 1679, đình Thông Tây Hội trên đường Thống Nhất (P.11, Q. Gò Vấp, TP.HCM) được xem là ngôi đình cổ nhất của vùng đất Sài Gòn - Gia Định. Dù nhìn bên ngoài, đình vẫn giữ được hình hài, nhưng sự tàn phá của thời gian lẫn con người đã làm ngôi đình này chết dần từ bên trong.

Theo tài liệu chúng tôi có được, ban đầu đình được xây dựng bằng gỗ lá. Về sau, đình được cất lại bằng gỗ lợp ngói, nhỏ và đơn giản. Sau nhiều lần trùng tu, ngôi đình hình thành với đường nét kiến trúc phù hợp với kiến trúc tôn giáo ở miền Nam thế kỷ 18 - 19.



Cột kèo bị ruỗng mục Đình Thông Tây Hội trước đây vốn có diện tích 5.188m2, xoay mặt về hướng đông, có chánh điện, võ ca (nơi tổ chức hát bội vào những dịp tế lễ), nhà hội sở (nơi tiếp khách) cùng một vài công trình phụ khác. Bên trong chánh điện có 8 hàng cột mỗi hàng 6 cây. Bốn cây cột cái cao nhất nằm ngay vị trí trang trọng bao trọn ban thờ thần. Tất cả các cột trong chánh điện đều được chạm trổ hoa văn. Từ ngoài sân nhìn lên nóc chánh điện, hình tượng lưỡng long tranh châu bằng đất nung tráng men xanh rất sống động.

Đình thờ hai vị thần Đông Chinh Vương và Dục Thánh Vương vốn là hai hoàng tử con vua Lý Thái Tổ, được mệnh danh là "Thủy tổ khai hoang" trong lịch sử Việt Nam.

Mưa xối vào bằng Di tích quốc gia

Khuôn viên đình Thông Tây Hội bị các hộ dân lấn chiếm xây nhà, trường học cũng được xây lên một phần ở đây nên diện tích hiện tại thu hẹp chỉ còn 1.500m2. Bản thân ngôi đình bị xuống cấp nghiêm trọng. Mái ngói âm dương sau nhiều năm không bảo quản tốt đã bị dột. Nước mưa theo cột chảy xuống làm hư mục rất nhiều rui, mè, kèo, trính.



  Kính chắn mưa vỡ tan Do thiếu bàn tay chăm sóc, mối mọt đã xông vào và có khả năng ăn ruỗng cột, còn trên những lá kèo đã xuất hiện nhiều tổ mối. Chánh điện, võ ca được trùng tu, nâng nền lại từ năm 1998, nhưng do tận dụng những cây gỗ cũ, nên chất lượng không tốt. Riêng hội sở (nơi dành tiếp khách) chưa được nâng nền, nước mưa từ sân đình chảy xuống ngập lênh láng.



Trong chánh điện, chỉ một cơn mưa nhỏ, nước đã chảy xuống ướt sũng nền nhà. Phần kính được lắp đặt trong lần trùng tu trước để chắn mưa đã bị vỡ vụn. Nước mưa vô tư xối thẳng vào tấm bằng công nhận Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia!   Trong khi đó, ở sân đình, gạch lát sân đã vỡ nát gần như toàn bộ. Lá khô, rác thải sinh hoạt như bịch nhựa, vỏ chai tung tóe khắp nơi. Mùi hôi của các loại chất phóng uế bừa bãi xông lên nồng nặc. Người dân còn tụ tập buôn bán tạo cho sân đình một cảnh quan vô cùng nhếch nhác.


Một cơn mưa nhỏ, nền chánh điện đã thế này Sân đình cũng là bãi đáp của dân hút chích. Ống kim tiêm bỏ vương vãi nhiều nơi cạnh đình, dù trụ sở Công an P.11, Q.Gò Vấp nằm cạnh bên được xây dựng trên phần đất vốn trước đây thuộc khuôn viên đình.

Miếu thờ phải né nhà dân

Về cơ bản,  nhiều di vật quí của ngôi đình vẫn còn. Những nét chạm trổ tinh xảo trên các rường cột còn khá nguyên vẹn. Nhiều bàn thờ khảm xà cừ vẫn chưa bị thời gian và bàn tay con người  tàn phá. Các bộ liễn, hoành phi câu đối khắc trên thân cột vốn hiếm thấy trong các đình chùa ở miền Nam nhưng tại ngôi đình này vẫn còn rực rỡ.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Văn Tý, người canh giữ ngôi đình từ 12 năm nay cho biết phần võ ca đã được trùng tu nhưng còn thiếu hai phần cánh, chiều rộng mỗi cánh khoảng 4m. Đã có nhiều "Mạnh thường quân" ủng hộ xây dựng nhưng phần đất bên cánh phải đã bị lấn chiếm, còn không đủ 3m, nên việc xây dựng không thể thực hiện được.



   Nhà dân chiếm dụng, bao vây ngôi đình cổ Ngoài ra, trên phần đất có nhiều miếu thờ cũng đã bị nhà dân chiếm dụng nên đành phải dời những miếu này về sát cạnh đình. Miếu bà cũng trong tình trạng tương tự. Phần đất của Miếu bà hiện nay được trưng dụng để xây dựng trường học và trụ sở công an phường nên miếu cũng phải di dời.

Ông Tý cho biết thêm, muốn nâng nền của ngôi đình thì chỉ cần dỡ ngói và đưa cột cao lên. "Nhưng chỉ bấy nhiêu đó thôi cũng đã kéo theo nhiều hệ lụy, cần đến một khoản kinh phí khá lớn. Trong khi đó về mặt quản lý, nhà nước chưa có sự quan tâm đúng mức".

Đình Thông Tây Hội đang đứng trước nguy cơ chết mòn. Ngôi đình cổ xưa nhất vùng Sài Gòn - Gia Định đang thiếu bàn tay chăm sóc và tiếng nói của những người có trách nhiệm. Nhưng trước hết, cần sớm "chặt" những bàn chân vô ý thức của những kẻ đang dẫm đạp lên di sản mà cha ông để lại cho hậu thế.

Lê Du An - Trần Đình
VietNamNet