Thứ Năm, 22 tháng 9, 2011

Quảng Nam: Người đi tìm hồn của đất

Có người gọi những nghệ nhân của làng gốm Thanh Hà (TP. Hội An, tỉnh Quảng Nam) là những ”người đi tìm hồn của đất”. Bởi lẽ, từ những miếng đất vô tri vô giác, dưới đôi bàn tay tài hoa, tinh xảo của các nghệ nhân làng gốm bỗng trở thành những sản phẩm gốm đặc sắc.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Dược đang trình diễn cách làm các sản phẩm gốm
Nghệ nhân Nguyễn Thị Dược đang trình diễn cách làm các sản phẩm gốm.

Trầm tích làng nghề

Lịch sử làng gốm Thanh Hà đã có trên 500 tuổi. Trải qua mấy thế kỷ thăng trầm, cư dân địa phương đã không ngừng lao động sáng tạo, dựng làng lập ấp, trau dồi thủ nghệ, khiến danh tiếng làng gốm Thanh Hà nức tiếng gần xa. Nếu như xứ Kinh Bắc có làng gốm Phù Lãng, Bát Tràng, thì xứ Quảng, các nghệ danh của gốm Thanh Hà đưa du khách vào cách thức làm gốm thủ công bằng tay và sử dụng bàn xoay theo kiểu truyền thống. Từ thế kỷ XVI - XVII, gốm Thanh Hà đã rất thịnh đạt, nổi tiếng về các mặt hàng gốm, đất nung được trao đổi khắp các tỉnh thành trong cả nước và cung ứng lượng lớn gạch xây, ngói lợp âm dương, gạch lát nền… trong phát triển đời sống nông nghiệp, nông thôn. Nhiều sản phẩm như: lọ hoa, bình trà, bình rượu, chum, ấm vại… đã thu hút sự quan tâm của nhiều du khách trong nước và quốc tế. Trải qua thời gian, đã có những giai đoạn làng gốm Thanh Hà dường như bị lãng quên. Thế nhưng với tâm huyết của những bậc cao niên, tiền bối trong làng, gốm Thanh Hà lại dần dần được phục hồi. Sản phẩm gốm của làng gốm Thanh Hà có nét riêng biệt so với các địa phương khác là nhẹ hơn và mang nhiều kiểu dáng, màu sắc phong phú, các sản phẩm gia dụng có độ bền cao và có chất men đặc biệt, trở thành bảo tàng sống, một nguồn tư liệu quý giá cho các nhà khoa học tìm hiểu, nghiên cứu. Theo ông Donald John Macintosh, chuyên gia nghiên cứu bảo tồn và phát triển kinh tế biển của Bộ Thuỷ sản đang làm việc tại Hội An, làng gốm Thanh Hà rất đặc biệt trong sự phát triển kinh tế và văn hóa du lịch của Quảng Nam và được ví với Danube bleu trong lịch sử Trung Âu cổ.

Thăm quan làng gốm

Ghé thăm ngôi nhà của chị Hoàng Thị Năm, phường Thanh Hà, một người đã có thâm niên hơn chục năm làm nghề gốm. Căn nhà với nhiều sản phẩm gốm được chạm trổ tinh xảo, phong phú từ hình khối, những đồ vật quen thuộc, mang không gian rất riêng và ấm cúng. Chị tâm sự: “Làm nghề gốm rất vất vả mà thu nhập không cao, thu nhập bình quân/ngày là 30- 40 ngàn đồng/người. Hoàn thành một sản phẩm gốm mất rất nhiều công đoạn, đòi hỏi sự khắt khe trong kỹ thuật để loại bỏ tạp chất, từ chọn đất nặn, ủ đất để giữ độ ẩm cần thiết, đến khâu phơi nắng, rồi làm nguội tạo những hoa văn cuối cùng.

Chị Hoàng Thị Nam bên các sản phẩm gốm 12 con giáp
Chị Hoàng Thị Nam bên các sản phẩm gốm 12 con giáp.

Anh Ngụy Trung, một gia đình có tới 4 đời làm gốm cho biết: “Trước kia, làng gốm đông vui và nhộn nhịp lắm, ngày nào cũng “ngạt thở” vì khói nung. Nhưng bây giờ, người làm nghề gốm cứ thưa thớt dần vì tiền công lao động quá ít, họ quay sang kiếm kế sinh nhai bằng nhiều nghề khác”.
Hiện nay, nghệ nhân cao tuổi nhất trong làng vẫn còn giữ nghề là bà Nguyễn Thị Được, 85 tuổi. Bà làm nghề từ khi mới 13 tuổi, cả làng Thanh Hà hết thế hệ này tới thế hệ khác đều là học trò của bà. Cho đến bây giờ, bà vẫn đam mê với nghề truyền thống của gia đình và tâm huyết mong muốn truyền nghề cho các thế hệ con cháu.

Tự sự của những “người đi tìm hồn của đất”

Hiện nay, làng gốm Thanh Hà là một trong những điểm du lịch thu hút đông đảo du khách ghé thăm. Các sản phẩm đặc trưng của gốm Thanh Hà như: những chú tò he đại diện cho 12 con giáp theo tuổi của du khách, những chú heo đất hay mục đồng cưỡi trâu, hình chùa Cầu... đã tạo nên một vẻ đẹp riêng mang đậm bản sắc và con người xứ Quảng. Tuy nhiên, làm sao để lưu giữ lại làng nghề truyền thống khỏi bị mai một và đưa các sản phẩm có giá trị kinh tế cao, giúp đời sống người dân khỏi bị “chao đảo” là nỗi lo lắng, trăn trở của những người dân làng gốm Thanh Hà. Do đầu ra của sản phẩm quá ít, chủ yếu để phục vụ cho khách du lịch làm quà lưu niệm.
Mỗi năm cứ đến ngày 10 tháng 7 âm lịch, người dân Thanh Hà lại tổ chức lễ hội làng gốm. Lễ hội làm cho bà con phấn chấn mà gắn bó với nghề hơn, dù khó khăn mấy cũng không quên luyện đôi tay, đắp cái lò cho nhanh, cho khéo; góp phần giữ gìn bảo tồn Di sản văn hóa thế giới – phố cổ Hội An. Mong rằng, các nghệ nhân của làng gốm Thanh Hà sẽ vẫn vững tin giữ nghề và tìm hướng đi vững chắc cho tương lai, dẫu con đường phía trước còn nhiều gian nan, gập ghềnh.

Trần Hoàng Anh
Làng Việt Online